Çözgü neden kopuyor? Dizimden gelen 4 sebep

Çözgü kopuşu sadece bir ipliğin kopması değildir. Tezgâh durur, usta düğüm atmaya gider, kumaşta hata kalırsa ürün ikinci kaliteye düşer. Kopuşlar artınca ilk şüphe genelde ipliğe gider. Oysa sebebin bir kısmı dizimdedir: ipliğin her atkıda içinden geçtiği, birlikte çalışan binlerce parçada.

Aşağıda, kopuş arttığında dizimde ilk bakılacak dört yeri topladık.

1. Gücü gözü: ipliğin en çok sürtündüğü yer

Çözgü ipliği dokuma boyunca gücünün gözünden geçer ve her ağızlık açılışında orada hareket eder. Gözün içi pürüzlüyse ya da formu bozuksa iplik her atkıda sürtünür, zamanla zayıflar ve kopar.

Gözün ölçüsü de önemlidir. Göz ipliği sıkıştırmamalı ama boşta da bırakmamalıdır. Kullandığınız ipliğin kalınlığı değiştiyse, gücünün de buna uyup uymadığına bakmak gerekir.

Ucuz ama kötü işlenmiş gücü tellerinde en sık gördüğümüz sorun budur: göz formu ve yüzeyi kopuşu doğrudan etkiler. Kendi atölyemizde ürettiğimiz her partide göz formuna ve yüzeyine bu yüzden bakıyoruz.

2. Yay dengesi: ne zayıf ne fazla güçlü

Jakar dizimlerinde gücüyü aşağı çeken yay, ağızlığın ne kadar temiz kapandığını belirler. Yay fazla zayıfsa gücü geri dönmez, ağızlık düzgün kapanmaz. Fazla güçlüyse jakara ve palanga ipine gereksiz yük biner.

Doğru yay gerginliği işe ve jakara göre seçilir. Örneğin 1020R yayında göz 4,0 × 1,5 mm, yay boyu 24 cm ve gerginlik 60 g’dır; sizin tezgâhınızın değeri farklı olabilir. Dizimin bir bölümünde yaylar değiştirildiyse, kalan yaylarla aynı gerginlikte olup olmadığına bakmakta fayda var.

3. Yıpranmış parçalarla “idare etmek”

Gücü, yay ve palangayı gücüye bağlayan keten ipi birlikte çalışır. Biri yıprandığında yük diğerlerine biner. En sık gördüğümüz durum, eski gücülerle ve yaylarla bir süre daha idare etmektir. Bu tasarruf kısa sürede kopuş ve duruş olarak geri döner.

Kopuşlar tezgâhın belli bir bölgesinde yoğunlaşıyorsa o bölgedeki gücü, yay ve ipleri yakından kontrol edin. Eksik ya da farklı ölçüde parça takılmış olabilir.

4. Havan ve dizimin genel düzeni

Fiber havan tahtası gücüleri sıraya dizer. Delik düzeni tezgâhın enine ve dizim planına göre hazırlanır. Havan, dizim planı ve tezgâh birbirine uymuyorsa gücüler olması gereken sırada çalışmaz.

Tezgâhın eni değiştirildiyse, farklı bir desene ya da kumaşa geçildiyse dizim planının ve havanın hâlâ uyumlu olup olmadığına bakmak gerekir.

Nereden başlamalı?

Kopuşun nerede ve ne zaman arttığını not alın: tezgâhın hangi bölgesi, hangi iş, hangi iplik. Sonra kopan ipliğin geçtiği gücüye, yayına ve ipine bakın. Çoğu zaman sorun tek bir parçada değil, birlikte çalışan parçaların uyumundadır.

Emin olamadığınız noktada bize yazın. Eski gücünün ya da dizimin fotoğrafını, tezgâh ve jakar bilgisiyle gönderin; gerekirse yerinde dizim keşfine geliriz. İsterseniz sitedeki dizim önerisi formunu doldurun, ustamız tezgâhınıza göre dönsün.